Als leerkracht kun je verschillende methodes en een tal aan informatie vinden over seksuele voorlichting op de basisschool. Voorlichting op de basisschool is al zo een ondergeschoven kindje, wat (als het gebeurt) even snel tussendoor wordt gedaan, zodat het afgevinkt kan worden. Dat moest anders.
Als leerkracht, moeder en feminist vind ik het belangrijk dat seksuele voorlichting weer op de kaart wordt gezet. Ik ontwikkelde een lessencyclus, bedacht verschillende werkvormen en schreef een e-ebook met 5 hoofdstukken aan informatie, waarbij ieder hoofdstuk wordt afgesloten met een gedeelte over de invloed van social media.
Het e-book
Het zesde hoofdstuk bevat 17 werkvormen die te gebruiken zijn tijdens de vierdelige lessencyclus, maar ook gedurende de rest van het schooljaar. Ten slotte heb ik wat bijlagen toegevoegd die handig zijn bij de lessen over lichaam. Bestel het e-book voor € 37,95 door een mailtje te sturen naar: loesbloember90@gmail.com.
Workshop
Wil je liever daad bij woord? Nodig mij dan uit voor een 2,5 uur durende workshop bij jou op school. We lopen de informatie, de werkvormen en de bijlagen samen door en ik zorg dat je vol inspiratie kan starten aan de seksuele voorlichting bij jou in de klas. Het e-ebook krijg je bij de workshop. Voor meer info kijk op de workshop pagina.
Stel je vraag of plaats je review over het e-book hieronder.
In het Frans Hals museum in Haarlem is tot 13 oktober 2024 de tentoonstelling ‘The Art of Drag’ te zien. Benieuwd wat ik van de tentoonstelling vond? Scroll dan door.
Drag is de laatste jaren meer te zien op straat en het wordt meer besproken in de media, maar drag bestaat al heel lang. Bewust of onbewust zijn de meeste van ons dagelijks bezig met wat ‘mannelijk’ of ‘vrouwelijk’ is. Dit komt terug in hoe we ons kleden en hoe we ons gedragen. Drag daagt deze regels uit en met kleding en make-up creëeren dragartiesten een personage en zetten ze verwachtingen op hun kop.
” Het is de eerste tentoonstelling in Nederland over drag vanuit en kunsthistorisch perspectief ”
Frans Hals museum Hal
The Art of Drag
Dragshows zijn wel bekend bij iedereen, want vaak wordt er in vol ornaat opgetreden, maar ook in het dagelijks leven kleden sommige mensen zich typerend naar de andere sekse, dit heet crossdressing. Een term die ik nog niet eerder had gehoord, maar heel logisch klinkt. De tentoonstelling laat zien hoe kunstenaars door de tijd heen kijken naar drag, crossdressing, gender en identiteit. Drag gaat ook vooral over vrijheid en jezelf zijn, want dat is nog steeds niet vanzelfsprekend.
De tentoonstelling van The Art of Drag is een mix tussen foto’s, schilderijen en video’s. Ook is er een boek gemaakt over de tentoonstelling die je kunt bekijken én aanschaffen voor thuis. De kunst gemaakt over drag vond ik leuk om naar te kijken. Drag voelt echt als een kunstvorm op zich. Wat drag met make-up kunnen doen is fantastisch. Vooral de verhalen vond ik interessant. Het raakt mij als ik lees wat een strijd sommige mensen moeten leveren om zichzelf te kunnen zijn. Ook voel ik me zo verbonden als ik zie hoe uitbundig vrij en authentiek zij kunnen zijn.
Hartjesdag
Verrast was ik door ‘Hartjesdag’. Een feestdag die ongeveer vanaf het jaar 1850 gevierd wordt en is ontstaan in Haarlem. Een lokale feestdag dus. Eeuwenlang vierde Haarlem elke derde maandag van augustus Hartjesdag. In de volksbuurten van Haarlem en Amsterdam gingen op Hartjesdag de mannen verkleed als vrouw en de vrouwen als man. Een omkering van het ‘normale’, net als bij carnaval. De kranten spraken schande van travesti en losbandigheid. Nou, dat is niks vergeleken met 100 jaar verder, ze moesten eens weten.
Het bracht mij wel op een leuk idee: ik heb Hartjesdag toegevoegd aan de werkvormen die ik aanbied in mijn e-book. Hoe leuk is het als kinderen ook Hartjesdag vieren, helaas is eind augustus vaak in de zomervakantie, dus rondom de lessen over het lichaam misschien. Lekker laagdrempelig, lekker luchtig en voor kinderen vooral grappig om te doen. Extra leuk als de leerkrachten ook meedoen natuurlijk!
Praktische informatie over de tentoonstelling
De tentoonstelling ‘The Art of Drag’ is te zien in het Frans Hals museum HAL, op de Grote Markt 16 in Haarlem. De tentoonstelling loopt van 12 april – 13 oktober 2024. Het museum is geopend van dinsdag tot en met zondag van 11.00 tot 17.00 uur en een kaartje kost voor volwassenen €17,50, mensen tot 18 jaar zijn gratis en ben je tussen de 19 en 24 jaar, dan betaal je €9.-, ze accepteren ook de Museumjaarkaart en andere kortingskaarten. Meer info over tickets, bekijk je hier.
Na de geboorte van mijn eerste kind startte ik met de lessen over het lichaam, daarna volgden er nog twee kinderen. Nu is het tijd voor een doorstart.
Ik kreeg opeens de kriebels. Ik stond in de bibliotheek en hield het boek ‘Ridder en prins’ in mijn handen. ‘O, leuk voor m’n seksuele voorlichting’, dacht ik. Maar ja, die doe ik niet meer was m’n tweede gedachte. Toen kwamen die kriebels dus. Wat nou als ik een doorstart maak.
Doorstart ‘Lessen over het lichaam’
Er schoot direct een to do-list in mijn hoofd: een nieuwe website, nieuwe foto’s, mijn e-book updaten, feedback vragen aan mijn familie en vrienden, oude collega’s benaderen en mijn workshop updaten.
Het begon met kriebels en ontwikkelde zich in een enorme drive om aan de slag te gaan. Alles klopt: de tijd die ik ervoor heb, de combinatie van onderwijs en voorlichten en bezig zijn met mijn missie, want die geeft mij de meeste drive.
Op een missie
Sinds ik moeder ben geworden, ben ik terug gaan kijken naar mijn eigen seksuele opvoeding en bewust bezig met hoe ik mijn kinderen wil opvoeden. Doordat ik in het onderwijs werk en ook lang in de kinderopvang heb gewerkt, heb ik ervaren hoe ouders en kinderen praten over zichzelf, over hun lichaam en hoor ik wat ouders en andere familieleden uitleggen aan kinderen op het gebied van seksuele voorlichting.
Door deze ervaringen heb ik ontdekt dat de seksuele opvoeding al heel vroeg begint én dat het echt de basis is van heel veel dingen waar je de rest van je leven wat aan hebt. Het gaat om je zelfvertrouwen, het leren kennen van je lijf, respect, verbinding en vooral ontdekken wat je fijn en minder fijn vindt en dit kunnen en durven aangeven. Ieder kind heeft recht op een volledige en neutrale informatieve voorlichting, als aanvulling op de seksuele opvoeding die vanuit huis wordt meegegeven. Ik voel het als mijn missie om ervoor te zorgen aan dat recht te voldoen en dat ieder kind in Nederland wordt voorgelicht.
Leerkrachten en opvoeders
Mijn website is bedoeld voor leerkrachten in het basisonderwijs die informatie zoeken, vragen hebben of willen deelnemen aan de workshop die ik geef. Ook is er een gedeelte voor opvoeders die informatie of tips voor thuis zoeken, vragen hebben. Verder vind je op mijn website een boekenlijst die ik regelmatig update met (informatieve) boeken die geschikt zijn voor in de klas, voor je eigen persoonlijke ontwikkeling of leuk zijn om voor te lezen. Ook houd ik een persoonlijk blog bij met verhalen en ervaringen die in de breedste zin te maken hebben met de seksuele ontwikkeling.
“Omdat ik zelf in het onderwijs werk, weet ik dat het onderwerp vaak onder de tafel wordt geschoven”, vertelt de Haarlemse Loes (31). Begin dit jaar gaf ze voor het eerst haar workshop over seksuele voorlichting aan andere leerkrachten. Ze noemt het: ‘Lessen over het lichaam‘
Het idee ontstond thuis: haar dochter Brooklyn (2) werd geboren en Loes begon te fantaseren over haar eerste stapjes, hapjes en woordjes. Al snel gingen die gedachten naar haar eerste zoen, haar eerste relatie en haar eerste keer seks: “Ik besefte me door het krijgen van een kind hoe belangrijk het is dat meisjes én jongens goed voorgelicht worden. Het voelde voor mij als een roeping om daar zelf iets aan te doen.”
Lessen over het lichaam
Loes vertelt dat basisscholen verplicht zijn om bepaalde thema’s te bespreken: “Zelfs best zware onderwerpen zoals zelfbevrediging en trafficking. Veel leerkrachten voelen zich hier ongemakkelijk bij en sommige basisscholen geven niet eens seksuele voorlichting. Met mijn zelf ontworpen lessencyclus en werkvormen houd ik het luchtig en toegankelijk. Ik bespreek dan ook niet de praktische zaken, met plaatjes die laten zien hoe seks werkt, maar juist de respectvolle en zachte kant van het onderwerp.”
Op de basisschool
De workshop is gericht aan kinderen uit groep zeven en acht: “Hoe lichaamsdelen worden genoemd en wat voor soorten huwelijken bestaan weten kinderen van die leeftijd meestal wel. Dat heet seksuele vorming en krijgen ze vanuit huis vaak mee, terwijl seksuele voorlichting juist achterblijft. Ouders vertellen meestal wat zij zelf hebben geleerd of gebruiken, maar niet wat er verder nog beschikbaar is. Daarom is het belangrijk dat kinderen op de basisschool al leren over verschillende soorten anticonceptie, verschillende soorten menstruatieproducten en hun veranderende lichaam. Dan kunnen ze later zelf hun opties afwegen, in plaats van doen wat ouders doen.”
Tekst gaat verder onder de foto
Lessen over het lichaam | Foto: Indebuurt Haarlem
Sociale media
Sommige mensen menen dat kinderen eerder aan seks beginnen, als zij op jongere leeftijd seksuele voorlichting krijgen: “Daar is onderzoek naar gedaan! Het blijkt juist dat kinderen steeds vaker hun eigen lichaam eerst willen leren kennen voordat ze aan anticonceptie en seks beginnen. Kinderen komen tegenwoordig wel op jongere leeftijd in aanraking met seks, doordat ze op de basisschool al met een telefoon rondlopen. Elk hoofdstuk van mijn workshop bevat daarom een stukje informatie over sociale media. Ik wil kinderen meegeven dat de beelden die ze daar zien niet altijd overeenkomen met de realiteit en dat ze er zeker vragen over kunnen en mogen stellen.”
Opdrachten
Communicatie is een terugkerend onderwerp in de workshop: “Het is zo belangrijk om te kunnen vertellen wat je fijn vindt en ook om ‘nee’ te durven zeggen. Hier heb ik laagdrempelige opdrachten voor ontwikkeld. Het begint bij een rugmassage. Dan hoef je elkaar nog niet aan te kijken, wat kan voelen als een veilige eerste stap. Tijdens de massage leer je aan te geven wat je wel en niet lekker vindt. Daarna doe je hetzelfde tijdens een handmassage, waarbij je elkaar wél aankijkt. Zo leer je stap voor stap te communiceren over jouw persoonlijke voorkeuren.”
Voorlichtingskoffer
Als aanvulling op haar workshop zou Loes graag een koffer willen ontwikkelen waar de belangrijkste producten en voorwerpen in zitten: “Iedere school zou eigenlijk een voorlichtingskoffer moeten hebben, zodat je aan kinderen kan laten zien welke opties er zijn. Van condooms tot menstruatiecups en van glijmiddel tot spiraaltjes; het zit er allemaal in. We moeten ons wel blijven beseffen dat kinderen op een verschillend tempo geïnteresseerd en nieuwsgierig worden. Zijn leerlingen er nog niet klaar voor? Dan kijken ze alleen. De vragen komen vanzelf wel, op school of thuis.”
Tekst gaat verder onder de foto
Loes voor de klas | Foto: indebuurt Haarlem
Bij jou op school
Loes geeft de workshop op dit moment alleen aan leerkrachten: “Bij zulke onderwerpen is het heel belangrijk dat kinderen zich veilig voelen. Dat werkt beter als hun eigen leerkracht de lessen geeft.” Ben je geïnteresseerd in ‘Lessen over het lichaam’? Loes komt graag langs voor een workshop! Of schaf het e-book aan via haar website.
De link naar het interview op de website van indebuurthaarlem.nl
Al een paar keer ben ik geïnterviewd over mijn lessen over het lichaam en seksuele voorlichting op de basisschool in het algemeen.Op deze pagina vind je de links naar die artikelen.
Spread the word! De seksuele voorlichting moet weer op de kaart. Op veel basisscholen is seksuele voorlichting nog steeds taboe. Ik heb gemerkt dat veel directieleden, leerkrachten én leerlingen het ongemakkelijk vinden om erover te praten. Ik vind het juist belangrijk om seksualiteit bespreekbaar te maken met leerlingen voor zij naar de middelbare school gaan. Waarom? Dat lees je in de interviews.
In juni 2021 werd ik door het lokale media platform ‘indebuurthaarlem.nl’ geïnterviewd over het ontstaan van de workshop aan leerkrachten, mijn e-book en waarom seksuele voorlichting zo belangrijk is. Het interview werd ook overgenomen op de website van het AD. Hier staat het interview uitgeschreven op mijn eigen website.
Een interview in de HRLMtje, de variant van de Haarlemse stadsglossy die voornamelijk door ouders wordt gelezen. Het interview staat hier uitgeschreven op mijn eigen website.
SLO is het landelijk expertisecentrum voor de ontwikkeling in het primair, speciaal en voortgezet onderwijs in Nederland. Het curriculum is een belangrijk fundament voor goed onderwijs. Om leerlingen voor te bereiden op hun toekomst zetten zij hun kennis en ervaring in. De kerndoelen die gaan over seksualiteit zijn in 2012 ontwikkeld met Rutgers, expertisecentrum seksualiteit, en afgestemd met leraren.
Seksuele voorlichting begint al voordat kinderen op school komen. Het is daarom helemaal niet gek dat er voor alle groepen leerlijnen zijn ontwikkelt. De leerlijnen, startend in groep 1-2, volgen elkaar op en breiden zich uit tot de hoogste groepen van de basisschool, waar vaak alleen de daadwerkelijke ‘seksuele voorlichting’ wordt gegeven.
Groep 1-2 leren de kinderen:
betekenis en verschillende uitingsvormen van seksualiteit (bijv. liefde uiten)
passend taalgebruik bij praten over seksuele onderwerpen
gevoelens (intimiteit, plezier, opwinding) die positief zijn en vrij van dwang of pijn
prettige en onprettige lichamelijke ervaringen
seksueel misbruik
verantwoordelijkheid van volwassenen voor de veiligheid van kinderen
verschillen voortkomend uit sekse, cultuur, leeftijd
In groep 3 – 4 komt daarbij alles wat zij in groep 1 – 2 hebben geleerd, plus de volgende leerlijnen:
liefde en verliefdheid
tederheid
seksuele gevoelens
seksuele rechten van kinderen (informatie, seksuele en relationele vorming, lichamelijke integriteit)
sekserollen
culturele verschillen, overeenkomsten, kenmerken en uitingen
In groep 5 – 6 komt daarbij alles wat zij in groep 3 – 4 hebben geleerd, plus de volgende leerlijnen:
seks in de media (ook internet)
genot, plezier en lust bij aanraken eigen lichaam
geslachtsgemeenschap
seksualiteit als positief onderdeel van gezondheid en welzijn
ziekten gerelateerd aan seksualiteit
seksueel geweld en agressie
seksuele diversiteit, identiteit, respect
In groep 7 – 8 komt daarbij alles wat zij in groep 5 – 6 hebben geleerd, plus de volgende leerlijnen:
seksuele handelingen en contact
seksuele geaardheid
seksueel gedrag van jonge mensen (veranderlijkheid van seksueel gedrag)
plezier, masturbatie, orgasme
verschillen tussen seksuele identiteit en biologische sekse
verschillen in individuele behoeften aan intimiteit en privacy
symptomen, risico’s en gevolgen van onveilige, onprettige en ongewenste seks (soa, hiv, ongewenste zwangerschap, psychologische gevolgen)
verschillende vormen van seksueel misbruik, hoe voorkom je het en waar zoek je hulp?
verschillende soorten gezonde en ongezonde relaties (invloed van (gender-) ongelijkheid op de relatie)
seksuele rechten zoals vastgesteld door IPPF (International Planned Parenthood Federation) en WAS (World Association for Sexual Health)
invloed van sociale druk van anderen, media, pornografie, cultuur, religie, sekserolopvattingen en sekserolverwachtingen, wetten en sociaal-economische status op seksuele besluiten, partnerschappen en gedrag.
Scholen zijn dus verplicht deze onderwerpen aan te bieden op school, voor een brede kijk op seksualiteit en op aanvulling van de seksuele opvoeding vanuit huis.
Geef een reactie